Spreek je dialect

[enschedeinansichten]

fijn dat je er was en tot ziens. mooi daj d'r wes bunt en wier komm'n.

flink klappen. krijgen spier op de rimm krieg'n.

fluitje van een cent. oet de kiek.

Ga staan als je voor Twente bent! Goa stoan a'j veur Twente bint!

ga zitten. smiet oe dale.

[GerritHondelink]

25 mei 2de Pinksterdag Voor de meeste Nederlanders is dit een officiële vrije dag.

Sint-Urbanus viert op 25 mei zijn naamdag. Hij is historisch gebaseerd op Paus Urbanus I
Volgens de volksweerkunde voorspelt het weer op deze dag (de naamdag van Sint-Urbanus, de beschermheilige van de wijnbouwers) de kwaliteit van de druivenoogst en de komende zomer.
Weersvoorspelling voor Sint-Urbanus (25 mei):Zonneschijn:
"Schijnt de zon op Sint-Urbaan, dan wordt de wijnstok zwaar belaân".
Sint-Urbanus in de zon, wijn in de ton
Een zonnige dag belooft een uitstekende oogst en een warme, rijke zomer.
Regen: "Regent het op Sint-Urbijn, zo is er weinig wijn". Slecht weer op deze dag is volgens de overlevering juist ongunstig voor de wijnbouw.

De jong har de hond plaogd en dow har 't deer em in 't been betten.
Zien vaar zeg: Das ne goo leer vuur diej, jong!
Jao, de ondervinding is ne goo 'leerschool.

Mer a'j ambach wilt leren, dan mu’j biej nen goon baas in de leer gaon.
Nao 'n jaor of wat kö'j ow dan wal oetgeewen vuur beleerden knech.
Misschien zin iej in ow vak dan wa zo knap, da'j andere knechen 'n lesje kunt geewen.
Leert oet ow daaglikse zorgen
De wiesheid van morgen.
Dat is wisse better, as met schaa en schande wiezer wödden.



Leu met oopn oogn bedreegn.
Iemand opzettelijk misleiden terwijl diegene de waarheid kan zien.

[GerritHondelink]

Op 26 mei eert de Katholieke Kerk de Filippus Neri(us), eigenlijk: Filippo Romolo.
Er zijn geen specifieke, unieke weerspreuken die enkel op deze dag slaan.
Het blijft vandaag zonnig en droog in Enschede.
Vanmiddag stijgt de temperatuur tot 32 °C.
Zint in mei de spinköppean ’t wèven
Dan köw mooi weer belèwen
Aovenddauw en zunne in mei,
vrachte heuj krie'j uut de wei.
In mei warme regen, vruchtenzegen.
Greadske
Kipske op en kleumpkes an, streepkes-boezeroen,
bokse van mesjester en blauw kielke van ketoen,
zo löp Greadske oawer 't èèrf, knooit wat in 'n hof,
hee is kottens neegn'tig wes, 't wèèrk dat is d'r of!
Piepke an en brilke op, goastok in de voes,
slept wat met de been'e meer hee klöttert nog um 't hoes.
's-Aoms dreenkt 'e 'nen kloar'n en dan zeg e: loster good,
dreenk'n köj dat grei hoast nig, meer 't is bès vuur 't blood!
Kipske of en kleumpkes oet, 't orlozie op de plaank,
bokse lig nog op 'n stool, Greadske is slim kraank.
Dokter bi-j de bèrrestee zee: het is zo wied,
Greadske sleup heel röstig vot, hee is oet de tied!

Hennik van ’n Scheenken


Waar oe veur fiene leu en motreagen want ie könt der nat met wörden.
Pas op voor zogenaamd vrome mensen en voor motregen want je kunt er nat mee worden.
Zo’n vaste uitdrukking was er om quasi vromen aan de kaak te stellen, niet de echten.

[GerritHondelink]

27 mei
Op 27 mei viert de Rooms-Katholieke Kerk de gedachtenis van Sint-Augustinus van Canterbury.
Hij werd de eerste aartsbisschop van Canterbury en legde zo de basis voor de christelijke kerk in Engeland.
Voor 27 mei zijn er geen specifieke weerspreuken, maar wel bekende volksweerspreuken die specifiek over deze periode gaan.
De oude wijsheden leggen de nadruk op de balans tussen zon en neerslag in de late lente:
Is het weer in mei te mooi, dan ziet de schuur nog maar weinig hooi.
Dit betekent dat te mooi en droog weer resulteert in een slechte gras- en hooiopbrengst voor het vee.

Is mei dreug en heet
Dat brengt jao verdreet.

Nen doezendpoot vind al dee pootn klootn
Zo haat hoonder hanepootn
Wilt kraeijn gin kraijepootn
Vret bokkn gin bokkepootn
En zint wie alleman zielepootn.



Der net zovöl van wetn as de kat van n zundag. Er niets van weten

[enschedeinansichten]

test

[GerritHondelink]

28 mei
Op 28 mei viert de Katholieke Kerk de naamdag van verschillende heiligen.
De bekendste is Germanus van Parijs er is geen specifieke weerspreuk aan verbonden.

Good te pas?
Bie de vraog Goed te pas? as begroetingsvorm vergeliekbaar met "Hoe is 't met oe?" 't Antwoord is vaak Jaowa.
Een typisch antwoord op de vraog Hoe is 't? Antwoord: "Nog wal aorig good."
Nog wal betekent dan 't geet de verkeerde kaant oet of ’t kan gin pochen lien.
D'r beent in Tweante nog aandere maneern um as groot noar de gestealdheaid van leu te vroagn:
Kö'j t volhooldn? of Bie’j nog n betje gaons? of He'j t wa good? gaat het wel goed met je?
Nich good wean. zich niet goed voelen



Da’s lang gin katndrek, zear wilm, doo mos hee ’t gelag betaaln.

[GerritHondelink]

29 mei
Op 29 mei worden er in de katholieke traditie meerdere heiligen herdacht.
De belangrijkste is Paus Paul.

Er is geen bekende traditionele weerspreuk gekoppeld 29 mei.
Er zijn wel algemene gebruikte boerenwijsheden die specifiek over deze maand gaan, zoals:

Als het onweert in mei, valt er vaak hagel bij.

Donder in de mei is slecht voor uien en prei.

Hoe feller de vliege en horzel stekk`n,
des te eerder het onweer lös zal brekk`n !!

Zeg nen jungkes teggn verkoopster in nen schoonnweenkel
Loat heur de eerste 10 paar mar nich zeen
Want dee köch mie moo toch nooit.

Steurt de kat noar Engeland, en ze zeg miauw at ze wier koomp.

[enschedeinansichten]

Steurt de kat noar Engeland, en ze zeg miauw at ze wier koomp.

Gerrit dat snap ik niet.

[GerritHondelink]

1 juni
JUNI : Zomermaand, rozenmaand of Braakmaand.
Juni is genoemd naar de Romeinse godin, Juno.
Juno is de godin van het vrouw-zijn, het huwelijk en de geboorte.
De astronomische zomer begint rond 21 juni, dus behoort het grootste deel van de maand astronomisch gezien nog tot de lente.
De gemiddelde temperatuur ligt in juni doorgaans iets lager dan in de twee erop volgende zomermaanden, juli en augustus.
De bekendste weerspreuk gekoppeld aan 1 juni is:
Regen met Sint-Veith, (ook wel Sint-Vitus of Sint-Justijn). dan regent het zes weken in de tijd.
Volgens de volksweerkunde is het type weer op deze dag bepalend voor de daaropvolgende anderhalve maand.
De betekenis van de spreuk is als volgt:
Regen op 1 juni: Er volgt een langdurige periode van wisselvallig en nat weer.
Gevolgen vroeger: In de landbouw was men erg bang voor deze spreuk. Te veel regen in deze periode kon funest zijn voor de oogst, het hooi en de jonge gewassen.
Is de eerste juni regenachtig, heel de maand is twijfelachtig.

De meest gebrukeleke Nedersaksisch/Achterhoekse vertaling van ’t Standaardnederlandse woord ‘lichaam’ is ‘lief’.
Wi-j hebt ’t dan aover ‘piene in ’t lief’ en dat kan ów hele lichaam betreffen, maor meestal he’j dan last van de boek.
Een ander mooi old woord veur ‘lichaam’ is ‘hoed’.
In Eibergen zeien ze dan: “A’j griep hebt dut ów vake d’n helen hoed zeer.” Wi-j begriept dat en knikt instemmend.


As oonze kat zich wast, kriege wie een gast

[GerritHondelink]

2 juni
Op 2 juni viert de Rooms-Katholieke Kerk de gedachtenis van twee belangrijke heiligen: de martelaren Marcellinus en Petrus en de heilige Erasmus van Formiae.
Als Sint-Erasmus schijnt met helder licht, dan krijgt de boer een blij gezicht.
Geeft Erasmus een heldere zonneschijn, dan zal er veel en goed koren zijn.

Juni = Rozenmaand. De maand dat de rozen hun volle kleurenpracht aan de mens gaan tonen.
Deze bloem heeft zonder enige twijfel al eeuwen en eeuwen bij de mens een bijzondere plaats ingenomen.

Heur ie’j ’t in juni donderen en kraken, dan doot de boeren goeie zaken.

Twee vreendinnen oonder meka.
Waorum hei’j Hennik nen klap inn snoetn geaven?
Hee heul zich nich an de spölregels oonder ’t daansen.
Wat dee e dan?
Hands in ’t strafschopgebied.

Leavn as kat en hond. Leven in onmin, voortdurend ruzie maken (van echtpaar).

[GerritHondelink]

3 juni
Er is geen specifieke, traditionele heiligen- of weerspreuk die exclusief aan 3 juni is gekoppeld.
Het oude boerenlandleven hield vooral de begindagen van juni in de gaten om in te schatten of de rest van de zomer en de oogsttijd gunstig zouden verlopen.

Juni = Braakmaand.
Eeuwen is het gewoonte geweest om in de zomer een akker braak te leggen.
Door niets te zaaien en te planten en alles wat er uit zichzelf groeide te verwijderen wilde men de grond tot rust laten komen.
In andere gevallen liet men dan ook vaak groeien wat er spontaan groeide om dit na een zekere tijd onder te ploegen en als natuurlijke bemesting te gebruiken.
Sinds de mens meer en andere methoden gevonden heeft om te bemesten is deze gewoonte in onbruik geraakt. Juni heeft echter nog steeds als zoveelste bijnaam braakmaand in haar vaandel.


Now op tied met kali mesten, dan wil ’t gewas um ’n besten.

't Past non nen boer van allen kaanten: As 't neet heui'jt, dan kanne plaanten.

GRÒÒW
't Was zwat van 't volk op 'n kèèrkhof hee stun wat ve'loor'n achteran,
keek oawer völ scholders noar vuurt'n: Mariens wus now nèèrg'ns meer van.
Ze wànn’ zovöl joar’n kammeröa wes, dat hànn’ ze meer veuld dan beproat,
't was aait 'n luk kuier'n en kaart'n en zeg'n: now is 't tied da'w wier goat.
Hee wàs now 'egoan, op 'nen Moandag, oonder't wèèrk, op 'n es,
wiedvot zung 'nen liester zien leedke as-of d'r gin groow' was 'ewès. Hennik van ’n Scheenken.


Vögelkes dee zo vrog zingt, bint veur de kat. Als men te vroeg juicht, kan het later wel eens extra tegenvallen of met jongeren die de raadgevingen van hun ouders versmaden, zal het slecht aflopen.

[enschedeinansichten]

ga zitten. smiet oe dale.

gaan we vrijen. goaj met brommers kieken.

Gelukkig nieuwjaar! Volle geluk in 't tuk, gluk in'n tuk.

Gering in aanzien, snel aftroeven. 'n Kleen neuske ko'j gaauw snuutn.

goed gaan. goad goan.

Groet voordat je slapen gaat. kop in't kussen, kop in't stro, tot morn vroo.

[GerritHondelink]

5 juni markeert het begin van de schaapscheerders kou, een periode van somber en vrij koud weer. Vroeger was dit de tijd waarin schapen werden geschoren.
De periode tussen 5 en 20 juni wordt de schaapscheerders kou genoemd. Men had vastgesteld dat het in die periode dikwijls somber en vrij koud was. Als men op dat moment de schapen schoor, werd de kale huid van de schapen niet meteen blootgesteld aan de stralende juni zon.

Een bekende en toepasselijke spreuk voor deze periode luidt:

Koud en guur in de junimaand, maakt dat de boer in de schuur verdwaalt.
Deze periode is berucht om zijn tijdelijke temperatuurdaling en kletsnatte dagen in de vroege zomer.

5 juni is Wereldmilieudag.
Régentied
Régen, régen, niks dan régen,
mangs dan is dat wal 's nen zégen,
mér um dissen tied van 't joar,
verlange wiej d'r neet zo noar.
VöIle water in de sleute,
natte klere, natte veute,
wat nen wateroverlas,
'k wol, dat 't mér wier dreuge was.
Boet'n könt now de leu neet wéén,
ie könt oe nog neet eewn vertréén
of ie hebt de hoed duurnat,
alduur réégn, wat is 't toch wat.
Komt de kind're oet de schoole,
dan möj ze ok wal binnen hoolen,
‘n een'n den vlöq een ander an,
ie kriegnt d'r op 'n doer wat van.
Zunne, komt d'r es wier duur,
al was 't mér vuur 'n hallef uur.
0, den réégn geet zoo verveeln,
komt ons gauw es lekker streeln.
Jannes Slot



Daor kö’j de kat met dood voren. Gezegd als iemand uitbundig bedankt voor hulp zonder te praten over een vergoeding.

[GerritHondelink]

4 juni
Er is geen specifieke, traditionele heiligen- of weerspreuk die exclusief aan 4 juni is gekoppeld.
maar er zijn wel spreuken die gelden voor het begin van de maand juni in het algemeen.

Deze volkswijsheid geeft aan dat een noordenwind in het begin van de zomer (juni) vaak gepaard gaat met koud, guur of onstuimig weer, wat de groei van de jonge gewassen en het graan (koren) kan schaden.

Zo de eerste schoers trekt, trekt ze den helen zommer.

Waait in juni de noorderwind over 't land
dan krijgt de boer veel koren in zijn hand.

Juniregen kan nogal eens met onweer samengaan.

Verneumen
Moi leu, ik zal mie eam kunnig maken.
Ik ben Hennik Janssen,
den achternaam he’k van mie vaa.
De veurnaam van schoolmeister
Ter Hummel oet Oele.
Ik zal ut oetleggen. Toen ik veur ut eerst op schole kwam neumt de meister oons op bei oonze namen.
Zoas doar warren: Toon Ladder,
Piet Hilderink, Rika te Molder,
Ton Deuze, Jan Wiefferink, Paul Klein Rot, Dika ter Woerst en Mien Plek.
En bie mie stoppen hee met veurleazen en zee: “Pancratius, Plechelmus, Leo de V. Wel mag dat wean?” Vreug hee.
Ik stok mien vinger op, “Bun ie dat Janssen? Ik wus dat ow olders geleufig warren maar dit weurdt mie te dol. Hoo het ow va?”
“Hennik” zear ik
“En ow grovaa” “Hennik” zear ik
“En aandern grovaa”
“Hennik” zear ik
“En wat mag de naamvan ow moo weazen?” Vreug de schoolmeister
“Hendrika” zear ik
“En own gromoo”
“Dika” zear ik
“En den aandern Grootmoo?”
“Rika” zear ik.
“En mien zus het Frederika…”
“Ik geleuf da’j as Hennik doar het leaven mot, Pancratius, Plechelmus, Leo de V.
En zo bun ik an mien veurnaam kommen.
Van facebook.


As kat en hond wean. ruzie hebben

[GerritHondelink]

6 juni
De Heilige Norbertus van Xanten (ook bekend als Norbertus van Gennep).
Zijn sterfdag en belangrijkste liturgische feestdag is op 6 juni.

De baden die Sint Norbert geniet
zorgen dat het op aarde giet.

"Is juni nat en koud, de boer zijn zak is plat"

As now nen kikvos stil zit te loer’n
kö’j woch’n op reagn.
’t Zal nich lang meer doer’’ n.


Boam van nen Kearl

Hee was nen boam van nen kearl
Zoa zea alleman
Niks was hem tevöI
Hee pakken alns an
He kon ok hoast alles
Gung niks oet de weg
"Earst good bekieken
En dan met oawerleg"
A'j hölp nöadig hadden:
't Kosten oe èèn woard
"Ik kom wa eaven kieken"
En dan kwam he ok voart
As't wark dan was doan
Heanig an; nich te drok-
Nog gearn 'n zetke zitten
Want proaten kon he ok.
Is't vrömd dat ze schrokken
Dee hem kent allemoal?
Hee is kraank; nich te bettern
't Is de vekearde kwoal
Hee kraank? Wer iej 't wizze?
lej gelöaft't nich,mer iej zölt
lej wet ok met zun lichaam nich
Wat zich van binnen ofspölt
Dan koomp der nen tiedlaank
Da'j hem biejnoa ontwiekt
En da'j den boam van nen kearl
Heel aans ok bekiekt
Hee geet achteroet dan
Iei könt 't zeen an de oagen
Mer dat liekoet ok zeggen?
Dal dörf iej nich woagen
Inees is 't dan oflopen
Onverwachs stoaj an de groam
Gelöaven kö'j 't nog nich
Hee was ja nen kearl as nen boam.

Ben Morshuis Oatmössche



De kat oet de boom kieken. Een afwachtende houding aannemen.

[GerritHondelink]

7 juni
Er is geen bekende traditionele weerspreuk gekoppeld aan 7 juni, de naamdag van onder andere de Heilige Antonius Gianelli.

Is ’s aovonds laat ne spinne ter been,
rekk’n op reagn, tien tegen een.

‘s Aovonds, as 't wark is an de kaante
Kiek wie naor tv of in de kraante
Dan is 't al gauw weer beddegaonstied
Dreumen en slaopen ie wet het neet
le kiekt um oe henne, ie zeet 'in neet
Jaoren vliegen vot, waor blif de tied
A -j de rouw in de kraante zee staon,
Herinnert dat an 't tiedelijk bestaon
Dan denk ie effen en prakkizeer ie
Hoveulle tied heb ik nog veur mie
Ie kiekt um oe henne, ie zeet 'm neet
Nog een hutje to gaon en uut is de tied
Hendrik Weenink Barchem


Doar kö‘j better van pisn as van nen köske brood. Zegt men wel eens bij het drinken van een glas bier.


Katten, vrouwleu en ’t vuur as ze oet goat wordt oe duur. Katten, vrouwen en vuur als die uitgaan komt je dat duur te staan.