Spreek je dialect

[GerritHondelink]

21 jan
Op 21 januari is de belangrijkste heilige Sint Agnes van Rome.

Op 21 januari vieren we Wereld Knuffeldag.
Deze dag is bedoeld om te laten zien hoe belangrijk fysiek contact is.
Een knuffel is niet alleen fijn, maar ook goed voor onze gezondheid.
Volgens onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut helpt het namelijk om stress te verminderen en je gelukkiger te voelen.

Weerspreuken:
As sunt agnes is in ’t laand,
dan koomp ter sap in de plaant.

Als Agnes en Vincentius (22 jan.) komen,
begint de winter te schromen
Dan is er nieuw sap in de bomen.

Heerluk doert meestieds nich laank.


Riem'n en dicht'n zonner 't hemd te licht'n = Gemakkelijk kunnen rijmen en dichten.

[GerritHondelink]

22 jan
Op 22 januari wordt in de katholieke traditie voornamelijk Sint Vincentius van herdacht;
Het is ook de Dag van het Leven, dan eren we de kinderen en kleinkinderen die ons leven verrijken.
Weerspreuken:
Vincentius met zunneschien gef völ koren en ok völ wien.
Wil er wijn zijn straks in kruiken dan moet het met Vincent druipen op de struiken.
Komt Vincentius dagen, houdt regen op, maar komen windvlagen.
Als struikgewas druipt met Sint Vincent de wijnbouwer de gelukkigste vent,
want dat geeft wijnoogst in de tent.
Met Vincent zonneschijn, geeft veel koren en wijn;
geeft het een watervloed, is dat voor allebei niet goed.



’t Hempt vergetten, vrog versletten. Als je geen hemd draagt, ben je vroeg oud.

[GerritHondelink]

23 jan
Op 23 januari worden verschillende heiligen herdacht, waaronder Sint Emerentiana, Sint Hildefons, Sint Clemens en Sint Wido.

Jannewari zonner reag’n is veur de boer nen zeag’n.

Ie heurt vaak keerls klaag’n oawer eer schoonmoo, nò, ik nich.
T’is n’bes meanske, en ze mag um mie wa honderd joar wörd’n.
Ma dan t’leefst vannach’t nog.
(Gait oet t’klooster).


Vleu zeuken in nen schoon hemd. Liggen vitten.
Volgens Hemman deugden niks van ’t veurstel, hee was vleu an ’t zeuken in nen schoon hemd.

[GerritHondelink]

24 jan
Op 24 januari worden in de katholieke traditie onder andere Sint Franciscus van Sales en Sint Ebertram (Bertram) herdacht, ook is het de 'Internationale Dag van het Onderwijs.

Al is de ijzel nog zo koud, binnen drie dagen valt hij van het hout.

De dage begint wier te lengen, en vake de nachte te strengen.

‘K heb gen idee woarum of ik in éénmaol de achterboks antrok.
Ik heb geen idee waarom ik me nu ineens terugtrek.
De achterbokse is de tuigriem om de billen van het paard.


Fien met nen grof hemd an. Gezegd van mensen die naar buiten toe erg vroom zijn, maar zich in feite heel anders gedragen.

[GerritHondelink]

25 jan.
Op 25 januari viert de Rooms-Katholieke Kerk het feest van de Bekering van de apostel Paulus, ook wel Paulus' bekering genoemd. (Saulus heette Paulus vóór zijn bekering).

In 2026 vindt in Nederland de Holocaust-herdenking plaats op zondag 25 januari.

Weerspreuken:
Is ’t op St. Paulus schoon en kloar dan brech ‘t ’n gezeagend korenjoar.

Op Sint Paulus stijgt de winter te paard of hij breekt zijn nek met een reuzenvaart.
Is het op Sint Paulus sneeuw of regen, dan komt een mager jaar ons tegen.
Sint Paulus bekering helder en klaar doet hopen op een goed jaar.
Sint Paulus schoon en helder is goed voor schuur en kelder.
Sint Paulus bekering met zonneschijn is goed voor vruchten, koren en wijn..


’t Hemd van ’t gat vraogen. Iemand alles vragen; iemand uitvragen.
Op onbescheiden wijze alles van iemand willen weten.

[GerritHondelink]

26 jan
Op 26 januari viert de Rooms-Katholieke Kerk de gedachtenis van de heiligen Timoteüs en Titus.

Keerls meant dat vrouwleu neargns gen verstaand van hebt,
an ne verstaandige vrouwn hebt ze nen hekel

’t Leaven is as ’n keenderhemd, meestieds te kort.

[GerritHondelink]

27 jan
Op 27 januari is in de Rooms-Katholieke Kerk de gedachtenis van de Heilige Angela Mericide en is het internationale Holocaust Memorial Day.

't Verschil
Dr kan in ‘n mèènsen leaven, machtig völ veraandern.
Van oew zölvens zeej't neet, mar des te meer biej aandern.
Det maarken ik, toon'k ens te wochn zatte,
biej'n dierndokter, met op de knee n'n katte.
Oonze poes, zee mos n'operasie oondergaon.
Wiej waarn doarveur al vroo van hoes e gaon.
Noar Maarkel mosse wiej, met it aarme deer,
En oonderweg gung zee alderbastense te keer.
Zee wis neet wat dr gung gebeurn,
Mar dat 't neet good was, leut zee duedeluk heurn.
In de bosschopmtaske dee zee niks as reern,
Mar ja, eer noodlot was neet meer te keern.
Zo zatte ik doar tusken de vrouwleu in.
Veuln miej n'luk vrömd, har't gels neet noar mien zin.
Wat is't wat dachn ikke, zol jao noch bezwiekn,
Oonder dee meewoarige blikkn, woarmet zee miej zaatn an te kiekn.
Krek toon, mos ik weer deenk an 't verschil met vrögger daage.
An zon n'n wachtkamer en miene eeign kleane blaage.
An miene keender, ok bie mie op n'schoot,
As ‘ k veuln eern aangst, mar zee, zee heuln zich groot.
Ik har 't gewis neet op de deun.
Gedreug miej tusken 't vrouwvolk aarg beteun.
Da'k deepe valln was, neu doar wol'k neet an,
Mar 't feit det lea dr, met de katte mos'k vedan.
Oonzen Harman


In ’t heamd zetten. Voor schut zetten. iemand belachelijk maken, voor gek zetten of vernederen.
De uitdrukking is afgeleid van het Bargoense woord "verschut", wat "betrappen" of "arresteren" betekende. Later kreeg het de figuurlijke betekenis van "belachelijk maken".

[GerritHondelink]

28 jan
Op 28 januari viert de Rooms-Katholieke Kerk de gedachtenis van de heilige Thomas van Aquino

Noar de bliksem helpen is gen helpen.

’t heamd van t lief gevn. Te vrijgevig zijn.

[GerritHondelink]

29 jan
Op 29 januari viert de Rooms-Katholieke Kerk de gedachtenis van verschillende heiligen, waaronder de H. Gildas, H. Valerius van Trier, H. Sabinianus van Troyes.

St. Sulpitius schoon ies dan is ’t veurjoar good en wies

Als de schaatsliefhebbers op St. Sulpitus(29) op de schaats staan,
zal het weer in het voorjaar van slag zijn.

Vette veugel,gladde veern,
dee völ hef,kan völ verteern .

Hutje bie mutje leggen betekent ‘allemaal iets bijdragen’, ‘gezamenlijk de kosten dragen’.
(Met hutje en mutje betekende vroeger met je hele hebben en houden}.

[GerritHondelink]

30 jan
Op 30 januari viert de Katholieke Kerk de gedachtenis van verschillende heiligen, met als bekendste Aldegonda van Maubeuge

Jaarlijks op 30 januari is het de 'Dag van de Croissant'.
Deze internationale dag is ter ere van het broodje van gerezen bladerdeeg in de vorm van een halve maan

Een bloedblaore dut zeer, maor roddelen nog völle meer!

Handje contantje. Vaak wordt "handje contantje" gebruikt in situaties waar geen factuur of officiële registratie van de transactie plaatsvindt. Gelijk oversteken: de een het geld de ander het gekochte.
Oorsprong: De term kan zijn oorsprong vinden in situaties van zwart geld of informele betalingen, waarbij het geld letterlijk van hand tot hand ging.

[GerritHondelink]

31 jan
Op 31 januari viert de Katholieke Kerk de feestdag van de heilige Johannes Bosco (Don Bosco), een Italiaanse priester (1815-1888) die bekend staat om zijn inzet voor arme jongeren.
Verjaardag prinses Beatrix

Januari komt ons verklaren, dat men turf en hout moet sparen.
Daarna komt er nog de tijd, dat men op de schaatsen rijdt.

Leaven
it Leaven geet oew as n'n schim veurbiej.
Neet allénnig veur oeleu, mar ök veur miej.
't Leaven is aaltied völ te kot.
Det maark iej pas, aj zölvens oalder wodt.
't Leaven, woaran iej as keend begeent
Vlög hen, n’n zoch, geliek de weend.
't Is good, daj as kléan keend nog neet weet,
Wat oe as grootn in It leaven te wochn steet.
Met 't oalder wöddn, kiek iej terugge op oen leaven.
Deenk iej mangs, wat duurn dat toch mar eaven.
Wat zeent dee joarn rap veurbiej e goane,
Wat hé'k eeignluk met mien leaven e doane?
'k Vreug miej of, wat'k dr biej zol winn’n
As'k dat leaven weer opniej zol könn'n beginn'n.
Noa efkes dach ik neu, 't hoof ök neet meer veur miej.
'k Heb völle met e maakt, 't is good e wes, bin oondaanks alns bliej.
Oonzen Harman.

Botter bie de vis. Kontant betalen. Dat je direct moet betalen of handelen bij de levering van een product of dienst.
De uitdrukking komt oorspronkelijk uit de keuken, waar boter bij de vis direct toegevoegd moest worden om te voorkomen dat de vis zou aanbranden of niet goed gaar zou worden.

[Arie]

31 jan
Op 31 januari viert de Katholieke Kerk de feestdag van de heilige Johannes Bosco (Don Bosco), een Italiaanse priester (1815-1888) die bekend staat om zijn inzet voor arme jongeren.

In Enschede waren er locaties van de Stichting Don Bosco waaronder Clubhuis De Brug Varviksingel 231, De Bijenkorf Walstraat 32, Clubhuis De Sloep G.J. van Heekstraat 271.

[GerritHondelink]

1 feb
Op 1 februari wordt in de katholieke traditie voornamelijk de feestdag van de Heilige Brigida van Kildare (ook wel Brigitta van Ierland) gevierd. Iers Brighid
Brighid was de naam van een Keltische godin, dochter van de zonnegod, godin van het licht en poëzie.
Februari: Sprokkelmaand Schrikkelmaand. Lichtmismaand. Kortemaand. Slijkmaand.
In de zevende eeuw voor Christus werden er twee maanden aan het Romeinse kalenderjaar toegevoegd, die de namen januari en februari kregen.
Februari is genoemd naar de Romeinse god Februus, de god van de purificatie/onderwereld.
Deze maand was voor de Romeinen de tijd van hun grote reinigings en verzoeningsfeest Februa.
Om de vier jaar krijgt deze maand een schrikkeldag.

Hak de krach as januwarie mien breur,
'k leut de leu nog verklömmern bi'j 't veur.

Van februari is nich völle goods te praoten,
nen goo'n vasselaovend d'r boeten gelaoten.


Oet het vestzekske betaaln = Kontant

[GerritHondelink]

2 feb
Op de tweede van deze maand viert de Katholieke Kerk het feest van Maria Lichtmis.
'Maria-Lichtmis' geeft aan dat het een mis betrof met veel (kaars)licht ter ere van Maria.

Laten nu juist op deze dag, de dag van het licht, de werkers op land en akker ver¬langen naar wolken en regen. Hoe donkerder de dag hoe beter ...
Maria - Lechmessen (2 feb) keundigen vrooger ’t eand van nen koaln weenter an en naor oald gebroek wör de pankookn getten.

Vroeger was dit ook een feest omdat de bevolking maar op twee dagen van job veranderen,
namelijk op 2 feb. en 11 nov.
As Lichtmiskeersen door de sneeuw gaot,
gaot de koeien vrog naar de wei.

Op Lechmessen völ zun,
dan vröst nog duur dik en dun.

Lechtmessen helder en klaor,
gef ‘n good (biejen) iemen/rogge joar


De botter is aait ’t hardst as de stoet nog vers is

[GerritHondelink]

3 febr
Op 3 februari viert de Rooms-Katholieke Kerk de gedachtenis van de heilige Blasius van Sebaste.

Deze datum staat bekend om de oprichting van de Benelux in 1958.

Sprokkelmaand. Het ligt voor de hand te vermoeden dat deze benaming wijst op sprokkelen,
het bijeengaren van dor hout voor de kachel.
In de oven van de armen was immers alles wat brandde welkom. Van zeer vroeger is de benaming sporkelmaand bekend.

Blasius is een koud manneke, Apollonia een koud vrouwke.

Sint Blasius maakt de winter los.

Als het op Blasius regent en waait,
zeven weken lang de wintermolen draait.

Keulte is niks aans, as gebrek an wäörmte.

Met 't gat in de botter vallen. Met de neus in de boter vallen; veel geluk hebben; Een voordeeltje genieten wat niemand had verwacht; op het juiste ogenblik komen.

[GerritHondelink]

4 febr.
Op 4 februari viert de Katholieke Kerk de gedachtenis van de Heilige Veronica
4 februari is het Wereldkankerdag. Op deze dag is er wereldwijd aandacht voor de impact die de ziekte heeft.

Schrikkelmaand. Om de vier jaar, uitgezonderd in de volle eeuwjaren die niet deelbaar zijn door vierhonderd, krijgt deze maand een dag extra.
Dit volgens de kalenderhervorming door Paus Gregorius XIII in het jaar 1582.

Sprokkelmaond gif ni'jen mood, de zön dee krig weer lecht en glood.

Better 't lech andoon as klagen aower ’t duuster


Spörriebotter. Boter uit de tijd dat de koeien gevoerd worden met spurrie en die van zeer goede kwaliteit is.